از متن کتاب:

ناگفته‌های سیاسی، سه مبحث مهم در سیاست و جامعۀ افغانستان است:

 بحث بر سر جمعیت اسلامی افغانستان؛

 چالش اقتدار سیاسی تاجیکان افغانستان؛

 و دشواری‌های سیاسی زبان فارسی در افغانستان.

 هرچند این مباحث، تاریخی شمرده می‌شوند، اما بیش‌تر مباحث همیشگی و داغ در مباحث سیاسی و اجتماعی حدوداً نیم قرن اخیر افغانستان را تشکیل می‌دهند.

بحث اول، بحث جمعیت اسلامی افغانستان است. جمعیت اسلامی به‌عنوان یک جریان فکری و سیاسی، به‌عنوان یک تنظیم جهادی و به‌عنوان یک حزب هرچند نه به‌گونۀ حزب سیاسی متعارف و مدرن، اما با معیارهای جامعۀ سنتی افغانستان که کم از کم نیم قرن در تحولات سیاسی و اجتماعی و نظامی افغانستان حضور و تأثیرگذاری داشته و هنوز این نقش و اثرگذاری ادامه دارد.

 در مبحث اول، نخست به جریان اسلام‌گرایی و نهضت اسلامی درمیان مسلمانان و جوامع اسلامی که این جریان از میان آن‌ها برخاست، و به‌چهره‌های تأثیرگذار بر این جریان و به‌افکار و اندیشه‌هایشان که این جریان را شکل داد، اشارات کوتاه صورت می‌گیرد. چون جمعیت اسلامی افغانستان با تأثیرگذاری از جریان اسلام‌گرایی جهانی و اندیشه‌های بنیان‌گذاران فکری این جریان شکل گرفت. سِپَس از سرچشمه‌های فکری و سیاسی جمعیت اسلامی به‌عنوان یک جریان اسلامی سخن می‌رود و به‌روند شکل‌گیری و حضور جمعیت در نیم قرن تحولات اخیر افغانستان و تا شهادت استاد ربانی رهبری جمعیت و تلاش‌های نافرجام آن برای تشکیل کنگرۀ جمعیت اسلامی و تحولات بعدی تا امروزِ جمعیت، اشاره می‌شود.

بحث دوم در مورد تاجیکان افغانستان و چالش تاجیکان این کشور در دست‌رَسی به‌قدرت سیاسی، است. در این بخش به‌سوی تاجیکان از منظر تاریخی و تحلیلی نگاه می‌شود که چه نقشی را در قدرت سیاسی به‌عنوان یک قوم و یک ملت در سطح منطقه و افغانستان داشتند و چرا نتوانستند در رهبری و محور قدرت سیاسی افغانستان قرار بگیرند؟

 مبحث سوم در مورد زبان فارسی است. زبانی‌که در افغانستان هزاران سال سابقه دارد و با این شکل و محتوا در عهد اسلامی از این جغرافیا برخاست و به‌سوی مشرق و مغرب گسترش یافت؛

 زبانی‌که دومین زبان بزرگ اسلامی در جهان اسلام است و در کشور افغانستان همیشه زبان بین‌القومی و زبان همدلی و تفاهم ملی و زبان مشترک تمام اقوام افغانستان شمرده می‌شود. تمام اقوام  این جغرافیا و حوزۀ تمدنی منطقۀ بزرگ‌تر از جغرافیای کشور ما در گسترش و نقش این زبان در تمدن و فرهنگ اسلامی سهم داشته‌اند. اما این زبان در یک سدۀ اخیر در سرزمین خودش، گهواره و مهد خودش و در خانه و کاشانۀ خودش با دشواری‌های سیاسی و بازی‌های سیاسی درگیر است.